پیشبینی افزایش چشمگیر مدلهای frontier AI با آستانه محاسبه بالا
مقالهای علمی منتشر شده درباره روند تعداد مدلهای frontier AI (مدلهایی که از آستانه محاسبات بسیار بالایی عبور میکنند) پیشبینی میکند که تا پایان سال ۲۰۲۸ تعداد مدلهایی که آستانه محاسبات مورد نظر مقررات اروپایی و آمریکایی را رد میکنند، به شکل اگزافلاپسی افزایش یابد.
مقاله پیشبینی میکند که تعداد مدلهایی که از آستانه ۱۰۲۵۱۰^{۲۵}۱۰۲۵ FLOP یا ۱۰۲۶۱۰^{۲۶}۱۰۲۶ FLOP عبور میکنند، بهصورت نمایی افزایش خواهند یافت.
تحلیل:
- این پیشبینی نشان میدهد که رقابت بر سر قدرت محاسباتی بالا (Compute) در AI به سطح مقررات خواهد رسید — یعنی برخی مدلها ممکن است به دلیل مصرف شدید محاسباتی تحت کنترل مقررات قرار گیرند.
- شرکتهایی که زیرساخت محاسباتی قوی دارند، برنده خواهند بود؛ ولی هزینه انرژی، خنکسازی، و بهینهسازی معماری مدل اهمیت بیشتری مییابد.
- مقرراتی مانند قانون AI اروپا یا چارچوبهای آمریکایی ممکن است برای مدلهایی که به آستانههای محاسباتی بسیار بالا نزدیک میشوند، الزامات ویژهای قائل شوند.
- برای بازارهای نوظهور و کشورهایی مثل ایران، چالش این خواهد بود که بتوانند نه فقط مدل سازی بلکه مصرف انرژی و منابع را مدیریت کنند تا در رقابت جهانی باقی بمانند.
این خبر یکی از کلیدیترین هشدارها در مسیر آینده هوش مصنوعی در مقیاس بسیار بزرگ (Frontier AI) است؛ جایی که دیگر مسئله فقط هوشمندی مدل نیست، بلکه قدرت محاسباتی (Compute Power) بهتنهایی میتواند تعیینکننده قدرت اقتصادی و سیاسی کشورها شود.
خلاصه فنی خبر
مقالهای در arXiv با بررسی روند رشد مدلهای frontier AI — یعنی مدلهایی که از آستانههای محاسباتی فوقالعاده بالا عبور میکنند — پیشبینی میکند که تا سال ۲۰۲۸:
- تعداد مدلهایی که مصرف محاسباتی آنها از حدود ۱۰²⁵ تا ۱۰²⁶ FLOPs (عملیات شناور در ثانیه) فراتر میرود، بهصورت نمایی (Exponential) افزایش مییابد؛
- این سطح از محاسبه تقریباً معادل هزاران برابر ظرفیت مدلهایی مثل GPT-4 یا Gemini 1.5 است؛
- و به همین دلیل، رگولاتورها در اروپا و آمریکا احتمالاً مدلهایی با مصرف بالای Compute را وارد دسته نظارتی خاص (High-Compute Risk Category) خواهند کرد.
تحلیل فنی و سیاستی
۱. Compute بهعنوان معیار ریسک مقرراتی
در مقررات جدید اتحادیه اروپا (EU AI Act) و چارچوبهای مشابه در آمریکا، یکی از روشهای تشخیص «مدلهای پرریسک» نهفقط حوزه کاربرد (مثلاً سلامت یا دفاع)، بلکه میزان قدرت محاسباتی مورد استفاده است.
این یعنی اگر مدلی برای آموزش نیازمند مصرف محاسباتی فراتر از حد مشخصی (مثلاً ۱۰²⁵ FLOP) باشد، باید:
- الزامات امنیتی و گزارشدهی خاصی را رعایت کند،
- فرآیند ممیزی (Audit) داشته باشد،
- و حتی ممکن است مشمول محدودیت در صادرات یا انتشار شود.
۲. اقتصاد قدرت محاسباتی
افزایش نمایی در حجم Compute بهطور مستقیم منجر به رشد انفجاری در هزینه انرژی، خنکسازی دیتاسنترها و تولید GPU/ASICهای تخصصی میشود.
برآوردها نشان میدهد که آموزش یک مدل در سطح ۱۰²⁶ FLOP ممکن است نیازمند مصرف انرژی معادل برق یک شهر کوچک در یک هفته باشد.
بنابراین، برندگان این بازی کشورها و شرکتهایی خواهند بود که:
- به منابع انرژی ارزان و پایدار دسترسی دارند (مثل نروژ، کانادا، ایسلند)
- و میتوانند بهینهسازی معماری مدلها (Model Efficiency) را به نقطه اشباع برسانند.
۳. چالشهای اخلاقی و زیستمحیطی
افزایش مدلهای Frontier نهتنها مسئلهای فنی، بلکه زیستمحیطی و ژئوپولیتیکی است.
هرچه Compute بیشتر شود:
- ردپای کربن (Carbon Footprint) آموزش مدلها افزایش مییابد،
- و تمرکز قدرت فناوری در دست تعداد معدودی شرکت بزرگ (OpenAI، Google DeepMind، Anthropic، Meta) شدیدتر میشود.
در نتیجه، تنظیمگران در حال بررسی این هستند که آیا باید برای Compute، همانند انتشار کربن، سقف مصرف (Compute Cap) تعیین شود یا خیر.
۴. تأثیر بر کشورهای در حال توسعه و ایران
برای کشورهایی مانند ایران، ترکیه یا هند، چالش اصلی دوگانه است:
- زیرساخت: محدودیت در دسترسی به GPUهای قدرتمند (به دلیل تحریم یا هزینه)
- بهینهسازی: نیاز به توسعه مدلهای سبکتر و کارآمدتر (Efficient AI) که بتوانند در چارچوبهای محاسباتی کوچک اما با دقت بالا کار کنند.
در واقع، مسیر منطقی برای کشورهایی با محدودیت منابع، تمرکز بر مدلهای بهینه (Compute-Efficient Models)، هوش مصنوعی ترکیبی (Hybrid AI) و استفاده از دادههای بومی با معماریهای کمهزینهتر است.
جمعبندی تحلیلی
| محور | پیام کلیدی |
|---|---|
| فنی | قدرت محاسباتی در حال تبدیل به عامل تعیینکننده در توسعه مدلهای AI است. |
| مقرراتی | مدلهای بالای آستانه ۱۰²⁵ FLOP بهزودی مشمول کنترل قانونی در اروپا و آمریکا خواهند شد. |
| اقتصادی | رقابت بر سر Compute موجب تمرکز قدرت در دست چند شرکت معدود خواهد شد. |
| اخلاقی و زیستمحیطی | رشد نمایی Compute چالشهای پایداری و عدالت فناوری را تشدید میکند. |
| راهبردی برای ایران | تمرکز بر هوش مصنوعی بهینه و کارآمد (Efficient AI) حیاتی است؛ نه صرفاً رقابت در ابعاد بزرگ. |
نتیجه نهایی:
در آینده نزدیک، «قدرت محاسباتی» همان جایگاهی را پیدا میکند که «قدرت نظامی» در قرن بیستم داشت.
کشورهایی که به انرژی، زیرساخت و مقررات هوشمندانه دسترسی دارند، تعیینکننده مسیر توسعه هوش مصنوعی جهانی خواهند بود.
برای ایران و سایر بازارهای نوظهور، مسیر درست نه رقابت در مقیاس، بلکه نوآوری در بهرهوری محاسباتی و استفاده بهینه از دادههای بومی است.
پرایم سیستم، رهبر فناوری اطلاعات در قزوین و زنجان، با افتخار نمایندگی رسمی معتبرترین برندهای ایران و جهان است:
۱- تخت جمشید:
پرایم سیستم، پیشگام سختافزار، گیمینگ، رندرینگ و لوازم جانبی کامپیوتر
۲- سیناپ:
پرایم سیستم، سیستمهای AIDC
پیشرو در شناسایی خودکار و جمعآوری داده، نرمافزارهای انبار و لجستیک و تجهیزات بارکد/RFID برای صنایع تولیدی، خردهفروشی و راهحلهای دقیق برای زنجیره تأمین.
۳- ماپرا:
پرایم سیستم، تحول دیجیتال صنعت F&B
نرمافزار یکپارچه مدیریت فروش، انبارداری، باشگاه مشتریان و رزرو آنلاین بر پایه فناوری ابری و دادهمحور، همراه هزاران رستوران، کافه و فستفود برای مدیریت بدون محدودیت مکان/زمان، افزایش کارایی و هوشمندسازی عملیات.
۴- سختافزار:
پرایم سیستم، پیشتاز قطعات دیجیتال
فروش آنلاین/آفلاین قطعات کامپیوتر و دیجیتال و نمایندگی برندهای ایرانی/خارجی، ارسال به تمام ایران، سیستمهای گیمینگ/رندرینگ/ماینینگ و تیم اورکلاکر حرفهای. تولید محتوای تخصصی، برترین فروشگاه سخت افزار و نرم افزار قزوین/زنجان.
۵- نیلپر:
پرایم سیستم، تولیدکننده محصولات ارگونومیک، کوله و کیف
تمرکز بر کیفیت، طراحی دانشمحور و بازارهای اداری/آموزشی/رستورانی. مدیریت استراتژیک برای رضایت مشتری.
۶- زبرآسیا:
پرایم سیستم، فناوری AIDC و بارکد
تسهیل در جمعآوری داده بدون خطا با تمرکز بر بارکد و AID، راهحلهای اطلاعاتی برای صنایع، افزایش سرعت/دقت و برنامهریزی منابع. تکیه بر متخصصان داخلی و دانش جهانی، جلب اعتماد مشتریان.
