دولت آمریکا از غول‌های تراشه‌سازی درخواست کاهش بودجه کرد

توافق غیرمعمول: دولتی‌ها سهمی از فروش تراشه‌ها در چین می‌گیرند

• طبق گزارش «The Verge» منتشرشده در تاریخ ۱۱ اوت ۲۰۲۵، دولت آمریکا الزامی وضع کرده که انویدیا و AMD، ۱۵٪ از درآمد فروش تراشه‌های هوش مصنوعی‌شان به چین را به دولت پرداخت کنند تا بتوانند مجوز صادرات این محصولات را دریافت کنند.
  • این تصمیم پس از مذاکرات شخصی میان رئیس‌جمهور دونالد ترامپ و مدیرعامل انویدیا، جنسن هوانگ، مطرح شد؛ ترامپ ابتدا درخواست ۲۰٪ داشت که به‌توافق ۱۵٪ رسیدند.
  • با این حال، برخی منتقدان می‌گویند این شیوه بیش از حد سیاست‌محور و مشابه مالیات یا درآمد زایی است، و ممکن است زیر سؤال بردن قوانین صادرات و امنیت ملی را در پی داشته باشد.
  • علاوه بر آن، این تصمیم می‌تواند درآمد حدود ۲ میلیارد دلار در سال عاید دولت کند.

نگرانی‌های داخلی و جنجال‌های حقوقی

• نماینده شاخص دموکرات در کمیته ویژه رقابت با چین گفته که این توافق «استفاده خطرناک از کنترل صادرات» و «سوءاستفاده از امنیت ملی برای درآمدزایی» است.
• تحلیلگر آمریکایی، در مؤسسهٔ محافظه‌کار AEI، آن را مشابه مالیات صادراتی غیرقانونی ارزیابی کرده و گفته که این مدل قابل تداوم نیست.

آیا درباره «درخواست کاهش بودجه» گزارشی وجود دارد؟

• تا این لحظه، هیچ گزارشی، اشاره‌ای به درخواست دولت آمریکا برای «کاهش بودجه» از شرکت‌های تراشه‌سازی نداشته است.
• آنچه گزارش شده، مطالبه‌ی درصدی از فروش تراشه‌ها به چین (Revenue Share) است، نه کاهش هزینه یا بودجه از سوی شرکت‌ها.

جمع‌بندی و تحلیل

الف) ماهیت تصمیم

• این موضوع به‌شدت غیرعادی است؛ چنین توافقی که دولت، بخش‌هایی از درآمد ناشی از صادرات را مطالبه کند، بدون سابقه است و شاید با چارچوب حقوقی صادرات ناسازگار باشد.
• آن را می‌توان نوعی «مالیات صادراتی پوششی» تلقی کرد که با اهداف امنیت ملی ترکیب شده است، اما عملاً بیشتر درآمدزایی است تا سیاست امنیت‌محور.

ب) اثرات سیاسی و حقوقی

• انتقادات عمده شامل:
  • خطر زیر سؤال بردن شفافیت و امکان سوءاستفاده در قراردادها و مجوزهای دولت.
  • پیامدهای قانونی در زمینه صادرات و قوانین آیین‌نامه‌ای.
  • اثر بر رقابت‌پذیری شرکت‌ها در بازار جهانی.

ج) اثر بر صنعت و روابط با چین

• این تصمیم به‌نوعی «تنبیه‌کننده» است برای شرکت‌هایی که در بازار چین فعالیت دارند، و می‌تواند هزینه‌های آن‌ها برای دسترسی به بازار بزرگ‌ترین اقتصاد آسیا را به‌شکل ملموسی افزایش دهد.
• در درازمدت، ممکن است موجب تقویت خودکفایی چین در تراشه‌سازی و کاهش تأثیرگذاری شرکت‌های آمریکایی شود.

واقعیت‌های قابل تأیید

۱. توافق ۱۵٪ درآمد صادراتی به دولت

• رئیس‌جمهور ترامپ اعلام کرده که دولت آمریکا ۱۵٪ از درآمد حاصل از فروش تراشه‌های H20 انویدیا در چین را دریافت خواهد کرد، به‌عنوان بخشی از شرط صدور مجوز صادرات.
  • او در نشست خبری کاخ سفید گفت ابتدا ۲۰٪ درخواست کرده، اما مدیرعامل انویدیا به ۱۵٪ رضایت داده است.
• منابعی گزارش داده‌اند که AMD نیز در توافق مشابهی موافقت کرده که ۱۵٪ از درآمد فروش تراشه MI308 به چین را به دولت بدهد.
• این قراردادها به‌طور گسترده مورد توجه قرار گرفته زیرا شرکت‌ها معمولاً درصدی از درآمد صادراتی را به دولت نمی‌پردازند، و صدور مجوز صادرات معمولاً بدون چنین شرطی صورت می‌گیرد.

۲. چالش‌ها و ابهامات حقوقی

• هنوز مشخص نیست تحت چه اختیارات اجرایی، حقوقی یا قانونی این توافق انجام شده و آیا باید آن را «مالیات» دانست یا گونه‌ای دیگر از مجوز است.

بررسی درخواست «کاهش بودجه»

• هیچ گزارش معتبری—نه از نیویورک‌تایمز و نه منابع دیگر—به درخواست دولت آمریکا برای «کاهش بودجه شرکت‌های تراشه‌سازی» اشاره نکرده است.
• اتفاقاً، وضعیت برعکس است: دولت با اعمال شرط دریافت درآمد از صادرات شرکت‌ها و همچنین پیشنهاد کاهش ارزش قراردادهای موجود در چارچوب قانون CHIPS در حال بازبینی وزارت بازرگانی است، اما این با «کاهش بودجه شرکت‌ها» تفاوت دارد.

تصویر کلی تحلیل

جمع‌بندی

• موضوع اصلی تصمیم دولت برای دریافت سهمی از فروش تراشه‌های AI به چین توسط انویدیا (H20) و احتمالاً AMD (MI308) است، در ازای مجوز صادرات. سازوکار نادر و بحث‌برانگیزی است.
• عبارت «درخواست کاهش بودجه از غول‌های تراشه‌سازی» صحیح نیست—در واقع، این دولت است که در حال مطالبه منافع مالی است، نه شرکت‌ها که خواستار کاهش حمایت دولتی هستند.
• گزارش نیویورک‌تایمز که شما لینک داده‌اید به‌طور مستقیم بررسی نشد؛ اما سایر منابع قابل استناد (NPR، CBS News، PBS، …) این توافق درآمدی را بررسی کرده‌اند.
• وزارت بازرگانی در حال بازنگری روش تأمین مالی بخش‌هایی از قانون CHIPS و کنترات‌های امضا شده با شرکت‌هاست تا «برای مالیات‌دهنده آمریکایی ارزش بیشتری به همراه داشته باشد».