ژاپن قانون هوش مصنوعی را تصویب کرد؛ پرچمدار رگولاتوری AI در آسیا

• مجلس ژاپن قانون جدیدی را تصویب کرده که هوش مصنوعی را به‌عنوان محور اصلی توسعه اقتصادی کشور تعریف می‌کند.
• این قانون، چارچوب تنظیمی مشخصی تعریف می‌کند تا:
  • رشد اقتصادی و بهره‌وری در برابر چالش‌های جمعیتی تامین شود
  • راهبری اخلاقی، پاسخگویی و امنیت AI تضمین گردد
• گوگل ای‌پی‌ایس و سایر مسئولان تاکید کرده‌اند که این قانون نشان‌دهنده حرکت ژاپن برای ایجاد فضای هوش مصنوعی متعادل و مسئولانه است .

تحلیل

1. هدف‌گذاری اقتصادی
   ژاپن به دنبال جبران کاهش نیروی کار به دلیل پیری جمعیت است. مشاوران پیش‌بینی می‌کنند که هوش مصنوعی بتواند تا ۴۱٪ رشد اقتصادی این کشور را تسریع کند .
2. تعادل میان نوآوری و رگولاتوری
   الگوی قانونی مشابه GDPR اروپا، ولی متناسب با شرایط آسیا – ترکیب رقابت‌پذیری و امنیت داده‌ها.
3. سیاست همسویی جهانی
   رویکرد ژاپن الگوبرداری برای دیگر کشورهاست؛ ترکیب حاکمیت فناوری با احترام به ارزش‌های جمعی و اقتصادی .
4. پیامدهای منطقه‌ای
   این قانون، ژاپن را در جایگاهی فراتر از چین و تاحدی کره‌جنوبی قرار می‌دهد، به‌ویژه در حوزه توسعه هوش مصنوعی مسئول.

اتخاذ تصمیم و پیشنهاد کاربردی

• برای شرکت‌ها: اگر فعالیت بین‌المللی در آسیا دارید، درک این چارچوب ضروری است؛ به‌ویژه حوزه‌هایی مثل سلامت، آموزش و صنعت.
• برای سیاست‌گذاران و پژوهشگران آسیا: ژاپن می‌تواند الگوی رگولاتوری آینده برای کشورهایی باشد که به رشد اقتصادی و امنیت AI توجه دارند.
• برای سرمایه‌گذاران: فرصت‌های جدیدی برای همکاری و مشارکت هوش مصنوعی در ژاپن شکل خواهد گرفت.

لینک خبر و منبع:

 Japan’s new AI law leads Asia forward — DevX (2 July 2025)

۱. تصویب قانون ملی هوش مصنوعی توسط مجلس ژاپن

• در تاریخ ۲–۳ ژوئیه ۲۰۲۵ دولت ژاپن با اجماع بالا (قانون‌گذاری سریع) قانونی را تصویب کرد که AI را به‌عنوان محور ملی توسعه اقتصادی و اجتماعی معرفی می‌کند .
• قانون جدید شامل ایجاد AI Strategy Headquarters و AI Safety Institute است، با رویکردی متعادل بین «سخت‌گیری اخلاقی» و رگولاتوری ملایم (soft law).

۲. اقدامات مهم انجام‌شده تا امروز

الف. سرمایه‌گذاری و حمایت دولت

• برنامه مالی جامعه ۵.۰ (Society ۵.۰) با بودجه بیش از ۷۴۶ میلیارد یورو تا سال ۲۰۲۶.
• صندوق دولتی/خصوصی ۱۰ تریلیون ین (~۶۵ میلیارد دلار) برای فناوری‌های AI و نیمه‌هادی تا ۲۰۳۰.
• ساخت داده‌سنتری AI infrastructure مانند ABCI ۳.۰ با ۶۱۲۸ GPU H200 و توان محاسباتی ۳–۶.۲ اگزافلاپس تا ژانویه ۲۰۲۵.

ب. تحقیقات و همکاری‌های صنعتی

• مشارکت SoftBank و OpenAI برای راه‌اندازی پلتفرم SB OpenAI Japan با بودجه ۳ میلیارد دلار در سال.
• سرمایه‌گذاری‌های Nvidia در دانشگاه توکیو و اشتراک بررسی صنعتی رباتیک (Nidec، Sanyo Denki، Murata).

پ. مؤسسات و استارتاپ‌ها

• راه‌اندازی AI-powered apps توسط شرکت‌هایی مانند Japan Airlines, Sumitomo, Turing, Aisin, NEC, Mitsubishi Electric, KDDI, و Toyota.

۳. برنامه‌های آینده و چشم‌انداز

۴. جایگاه جهانی ژاپن در هوش مصنوعی

• رتبه جهانی:
  • بر اساس گزارش Human‑Centered AI Center دانشگاه استنفورد (۲۰۲۴): رتبه نهم دنیا برای AI.
  • طبق Global AI Readiness: رتبه ۱۰ برای ژاپن در سال ۲۰۲۵ (امتیاز ۷۴.۸).
• میزان پذیرش:
  • ۴۶٪ از کسب‌وکارها Generative AI را استفاده می‌کنند، نسبت به ۸۵٪ در آمریکا و ۷۳٪ در آلمان .
• مزایا رقابتی:
  • بیشترین تراکم ربات به ازای هر ۱۰ کارگر، سازنده ۳۸٪ از تولید ربات‌های صنعتی جهان .
  • پیشروی در حوزه Distributed AI به دلیل زیرساخت فیبر نوری گسترده .

نتیجه‌گیری تحلیلی

• ژاپن به‌سرعت از تأخیر استراتژیک فاصله گرفته و با قانون‌گذاری هوشمند، سرمایه‌گذاری گسترده، زیرساخت محکم و توسعه صنعتی هدفمند، در مسیر تبدیل شدن به یکی از پیشروان هوش مصنوعی دنیا قرار دارد.
• هرچند در حوزه Generative AI مصرف کمتر و محتاطانه‌تر بوده، ولی با تأکید بر امنیت، رباتیک، تولید صنعتی و خدمات عمومی، در زمینه کاربرد AI با ملاحظه، رشد سریع ادامه دارد.
•  

در نمودار بالا، پنج کشور کلیدی (آمریکا، چین، آلمان، ژاپن، کره‌جنوبی) از نظر آمادگی هوش مصنوعی (AI Readiness) و میزان استفاده از AI در کسب‌وکارها (Adoption) مقایسه شده‌اند:

نتیجه‌گیری:

• آمریکا هم از لحاظ آمادگی و هم در کاربرد AI در صدر قرار دارد.

• ژاپن با وجود زیرساخت و سیاست‌های قوی، هنوز در پذیرش عمومی کسب‌وکارها عقب‌تر از دیگران است، ولی با قانون اخیر، این شکاف در حال کاهش است.

• چین و آلمان با سرمایه‌گذاری بزرگ دولتی و زیرساخت‌های صنعتی هوشمند، به‌عنوان رقبا جدی عمل می‌کنند.