چین با کاهش مازاد ظرفیت و مدیریت مرکزی استفاده از منابع، امکان ارائه سرویس AI محلی و صادرات محاسباتی را فراهم میآورد.
این تحول نشاندهنده جهشی در استفاده از AI برای مدیریت منابع و افزایش کارایی کل اقتصاد دیجیتال است.
نکته مهم برای ایران: هدفگذاری به سمت بهرهبرداری از مازاد محاسبات در مراکز داده و صادرات آن میتواند آیندهای با بازگشت اقتصادی مناسب پیشبینی کند.
اشباع مراکز داده و ظرفیت مازاد
در سه سال اخیر، مقامات چین یک رشد انفجاری در ساخت مراکز داده دولتی و محلی را تشویق کردهاند؛ پروژه برجسته آنها، «دادههای شرقی، محاسبات غربی»، به توسعه عمده در استانهای غربی با انرژی ارزان اختصاص دارد.
با وجود تکمیل بیش از ۷,۰۰۰ دیتاسنتر، نرخ استفاده عملی از ظرفیت کامپیوتری تنها حدود ۲۰–۳۰٪ برآورد میشود، یعنی اکثر مراکز عملاً بیکارند.
طرح چین برای شبکه ملی فروش محاسبات مازاد
دولت چین و وزارت صنعت و اطلاعات فناوری (MIIT) طراحی طرحی را آغاز کردهاند برای ایجاد شبکهای یکپارچه برای فروش ظرفیت محاسباتی مازاد مراکز داده.
این شبکه قرار است بستههای کامپیوتری را از دیتاسنترهای مختلف بهصورت سرویس ملی ابری به بازار عرضه کند، با هدف استانداردسازی و به اشتراکگذاری منابع تا سال ۲۰۲۸.
شرکتهای دولتملی مثل China Mobile, Unicom, Telecom به همراه MIIT نقش توسعه زیرساخت و اتصال دیتاسنترها را بر عهده دارند.
رشد محاسبات: اعداد و گزارشها
بر اساس گزارش CAICT، قدرت محاسباتی چین تا پایان سال ۲۰۲۴ به حدود ۲۸۰ EFLOPS رسیده است، و این عدد تا پایان ۲۰۲۵ به ۳۰۰ EFLOPS هدفگذاری شده است.
سهم محاسبات مختص AI در این قدرت کلی تاکنون حدود ۳۰٪ بوده و هدف افزایش به ۳۵٪ تا ۲۰۲۵ است.
بررسی مرکز پژوهش CAICT نشان میدهد که رشد سالانه محاسبات هوشمند حدود ۴۵٪ بوده است و هر یوان سرمایهگذاری در محاسبات، ۳ تا ۴ یوان به GDP افزوده است.
اهداف کلان این طرح برای چین
مطابقت با تحریمها: استفاده از فناوری بومی، مدیریت تراشهها و شبکه ساختاری تا حد امکان برای مقابله با محدودیتهای صادرات تراشههای پیشرفته آمریکا.
بهرهبرداری اقتصادی از مازاد زیرساخت: تبدیل مراکز بلااستفاده به منابع در دسترس تجاری برای شرکتهای خصوصی و دولتی.
رقابت با آمریکا: افزایش نقش چین در زنجیره جهانی AI و کاهش فاصله از ایالات متحده در محاسبات عظیم.
موانع و چالشهای کلیدی
چالش
توضیح
ناهماهنگی سختافزاری
دیتاسنترها از تراشههای متنوعی استفاده میکنند (Nvidia H100, Huawei Ascend)، که هماهنگسازی را پیچیده میکند.
تاخیر شبکه و latency بالا
بسیاری مراکز کمجمعیت هنوز موفق به دستیابی به تأخیر زیر ۵ میلیثانیه نشدهاند که برای کاربردهای real‑time حیاتی است.
ظرفیت مازاد بلااستفاده
منابع گزارش میدهند تا ۸۰٪ مراکز هنوز استفاده نشده یا بدهکار هستند – مشابه «شهرهای رهاشده» اقتصادی چین.
هشدار رهبران سیاسی
رئیسجمهور Xi در هشدار اخیر خود نسبت به سرمایهگذاری بیشازحد در AI اعلام کرده است که ممکن است موجب حباب و ناکارآمدی اقتصادی شود.
چشمانداز آینده و فرصتها
تبدیل «محاسبه بهعنوان سرویس عمومی» به مشابه برق و آب؛ بنابراین دسترسی به قدرت محاسباتی عادیسازی میشود تا دهه آینده.
برخی مراکز مانند China Telecom با قابلیت ۳۱۲ پتاFLOPS در پکن پایهگذاری شدهاند که خدمات AI را در سطح سازمانی فراهم میکنند.
همکاری با بازیگرانی مثل Merit Interactive و SiliconFlow برای توسعه تخصصی تراشه و پردازش ابری تأیید شده است.
نتیجهگیری تحلیلی
چین با تجربه سرمایهگذاری هنگفت در مراکز داده و اکنون با راهاندازی شبکه فروش ظرفیت محاسباتی مازاد، در حال خلق یک بازار محاسباتی غیرمتمرکز اما یکپارچه است؛ این تحول در خدمت توسعه هوش مصنوعی و اقتصاد دیجیتال قرار دارد. باوجود خطرات ناشی از ظرفیت اضافی و چالشهای هماهنگسازی، برنامهریزی هوشمند ملی بر تولید اقتصادی و استفاده عملی از زیرساخت تأکید دارد. اگر این استراتژی موفق شود، چین ممکن است نقش مهمی در صادرات خدمات محاسباتی AI پیدا کند.
منابع کلیدی
شبکه فروش محاسبات مازاد چین و اهداف سیاستگذاری MIIT و NDRC
رشد قدرت محاسبات چین تا ۳۰۰ EFLOPS و سهم AI
پروژه ساخت ۳۹ دیتاسنتر AI و تهیه هزاران GPU H100/H200
هشدار Xi نسبت به سرمایهگذاری بیشازحد در AI و EV
بازار محاسباتی غیرمتمرکز یکپارچه (Integrated Decentralized Compute Market)
بازار محاسباتی غیرمتمرکز یکپارچه، یک زیرساخت توزیعشده و مبتنی بر بلاکچین یا سایر فناوریهای همتابههمتا (P2P) است که در آن منابع محاسباتی مانند CPU، GPU، حافظه، فضای ذخیرهسازی و حتی پهنای باند شبکه، از سوی افراد یا شرکتها ارائه شده و به صورت بازار آزاد و خودکار بین مصرفکنندگان و ارائهدهندگان معامله میشود. ویژگی “یکپارچه بودن” به معنای وجود استانداردها و رابطهایی است که اجازه تعامل آسان، مقیاسپذیری، امنیت بالا و تعامل با سایر زیرساختهای ابری یا هوش مصنوعی را میدهد.
نقشه راه مرحلهبهمرحله راهاندازی بازار محاسباتی غیرمتمرکز یکپارچه
توکن بومی جهت پرداخت، تشویق به مشارکت و مدیریت سیستم
طراحی معماری
شامل اجزای: توزیع منابع، مدیریت امنیت، نظارت و SLA
مرحله ۲: توسعه MVP (نسخه اولیه قابل استفاده)
جزئیات
توضیح
انتخاب فناوری
اتریوم / IPFS / Filecoin / Golem / Akash / WASM
پیادهسازی قرارداد هوشمند
قراردادهای اجاره، پرداخت، رأیگیری و داوری
پنل مصرفکننده
رابط گرافیکی برای درخواست منابع (مثلاً GPU برای رندر یا آموزش مدل)
پنل ارائهدهنده
داشبورد برای ثبت منابع، وضعیت، درآمد و گزارشها
مانیتورینگ اولیه
بررسی صحت اجرای تسکها با روشهای چکپوینت یا اثبات انجام کار (Proof of Execution)
مرحله ۳: زیرساخت امنیتی و مقیاسپذیری
بخش
اقدام
امنیت اجرا
استفاده از محیطهای Secure Enclave، کانتینر، VM ایزوله
جلوگیری از تقلب
الگوریتمهای اجماع، اعتبارسنجی متقابل تسکها
توزیع منابع
الگوریتمهای تطبیقدهی پیشرفته برای انتخاب بهترین ارائهدهنده براساس Latency، قیمت، توان
شفافیت
استفاده از زنجیره بلوکی عمومی برای سوابق درخواست، پرداخت و شکایت
مرحله ۴: تست در محیط واقعی + توسعه جامعه
اقدام
توضیح
همکاری آزمایشی با دانشگاهها / استارتاپها
ارائه منابع رایگان در فاز تست
ارائه API و SDK
جذب توسعهدهندگان برای اتصال اپها و سیستمها
لانچ عمومی تستنت
کاربران واقعی با توکن آزمایشی برای استفاده
گزارشگیری بازخورد
اصلاح بر مبنای مشکلات واقعی بازار (مثلاً نوسان منابع، قطعی نودها)
مرحله ۵: ورود رسمی به بازار و مقیاسپذیری
حوزه
فعالیت
جذب ارائهدهنده
مشوقهای مالی، ابزار محلیسازی (مثلاً برای ایران یا کشورهای دیگر)
بازاریابی مصرفکننده
ارائه ارزانترین GPU-as-a-Service برای AI یا Web3
اتصال به شبکههای سنتی
اتصال به Google Cloud / AWS با gateway های میانی
افزودن قابلیت رزرو بلندمدت
برای پروژههای سنگین تحقیقاتی یا آموزشی
راهاندازی بازار فرعی
مانند بازار فضای ذخیرهسازی، GPU فقط برای inference، و غیره
مرحله ۶: توسعه اکوسیستم جانبی و ماژولهای هوشمند
ابزار
قابلیت
مدلهای AI داخلی
به اشتراکگذاری مدلهای آموزشدیده، inference-as-a-service
DAO حاکمیتی
تصمیمگیری شفاف درباره ارتقاءها، قیمتگذاری و تغییرات
Market analytics
داشبورد شفاف از منابع در دسترس، قیمت بازار، مصرفکنندگان فعال
راهکارهای SLA و داوری
حل اختلاف با سیستم رأیگیری یا آربیتراژ غیرمتمرکز
مرحله ۷: صادرات به بازارهای منطقهای
| کشورها | ایران، هند، ترکیه، کشورهای عربی | | مزیت رقابتی | پلتفرم بومی با هزینه کمتر، عدم نیاز به زیرساخت دولتی، بدون تحریم، هماهنگ با ارز دیجیتال بومی | | بومیسازی | داشبورد فارسی/عربی، درگاه پرداخت ریالی یا رمزارزی، قراردادهای بومی (تضمین کارکرد) |
