رکورد تاریخی در M&A جهانی با رشد چشمگیر ناشی از هوش مصنوعی

• تا ۱ اوت ۲۰۲۵، ارزش جهانی ادغام و تملک شرکت‌ها (M&A) بالغ‌بر ۲.۶ تریلیون دلار ثبت شد؛ رکوردی بی‌سابقه پس از اوج سال ۲۰۲۱.
• به‌رغم تعداد کمتر تراکنش نسبت به مدت مشابه، ارزش آن‌ها ۲۸٪ بیشتر بوده است.
• از دلایل کلیدی رشد: یک افزایش بی‌سابقه در سرمایه‌گذاری‌های بزرگ در شرکت‌های مرتبط با AI از جمله دور مالی ۴۰ میلیارد دلاری OpenAI و ادغام‌های بزرگ مانند خرید ۸۵ میلیارد دلاری Norfolk توسط Union Pacific.

تحلیل:

• تمایل شدید سرمایه‌گذاران به AI، انگیزه افزایش ارزش ادغام‌ها فراهم آورده است.
• AI به عنوان موتور رشد اقتصادی و جذب سرمایه جهانی مطرح شده.
• فشار تحریم‌ها و رقابت ژئوپلیتیک نیز باعث تشدید تراکنش‌های بزرگ در حوزه فناوری شده.

وضعیت فعلی بازار M&A جهانی و محرک‌ها

• **تا تاریخ ۱ اوت ۲۰۲۵، ارزش کل معاملات M&A جهانی به ۲.۶ تریلیون دلار رسید و رکوردی از ۲۰۲۱ را به ثبت رساند.
• با اینکه تعداد معاملات ۱۶٪ کاهش یافته، ارزش آن‌ها ۲۸٪ افزایش یافته است – نشانه‌ای از تمرکز سرمایه‌گذاری روی Mega‑Deals با ارزش بالای ۱۰ میلیارد دلار.

نقش هوش مصنوعی به‌عنوان محرک اصلی رشد

• تاکید در گزارش PwC و KPMG بر این است که AI به‌عنوان یک موضوع محوری (Thematic Investment Theme) موجب افزایش چشمگیر ارزش معاملات شده است.
• در سه‌ماهه اول ۲۰۲۵، M&A مربوط به فناوری AI بالغ بر ۴۸ میلیارد دلار بوده که بزرگ‌ترین سهم را در میان سایر تم‌ها داشته است.

مثال‌های برجسته:

• خرید xAI توسط X (توییتر سابق) به ارزش ۴۵ میلیارد دلار برای دسترسی به داده‌های گسترده گفتگو محور، نمونه‌ای از استراتژی داده‌محور AI است.
• سازمان Palo Alto Networks با پرداخت حدود ۲۵ میلیارد دلار، شرکت CyberArk را خریداری کرد تا هویت‌های عاملان AI را کنترل کند و بازار امنیت AI را تصاحب نماید.

روندها در حجم و ارزش ادغام‌ها

چرا AI محرک اصلی این بازار است؟

1. جایگاه AI در استراتژی‌های توسعه سازمانی: شرکت‌ها در پی ادغام توانمندی‌های AI به‌جای ساخت از صفر هستند.
2. افزایش تقاضا برای زیرساخت data center و امنیت آن‌: مراکز داده و امنیت هویت AI از اولویت‌های سرمایه‌گذاری محسوب می‌شوند.
3. رشد سرمایه‌گذاری نهادی: سرمایه‌گذارانی مانند Blackstone و SoftBank در تامین مالی OpenAI نقش کلیدی داشته‌اند، نشان‌دهنده ورود گسترده سرمایه به AI.

اثرات جهانی و منطقه‌ای

• سطح سرمایه‌گذاری اصلی مرتبط با AI، اکنون بیش از ۲۰ درصد کل معاملات TMT (فناوری، رسانه، ارتباطات) را تشکیل می‌دهد.
• منطقه آسیا-اقیانوسیه به‌ویژه از نظر رشد حجم معاملات دو برابر اروپا در نیمه‌ی اول ۲۰۲۵ بوده است.

نتیجه‌گیری

بازار جهانی M&A اکنون در حال تجربه یک سوپر چرخه ارزش‌آفرینی آینده‌محور مبتنی بر هوش مصنوعی است. هوشمندی اقتصادی آینده از طریق خرید شرکت‌های تخصصی در حوزه AI، به‌جای ساخت آن‌ها، شکل می‌گیرد. این روند نه تنها ارزش بازار را بالا برده بلکه ساختار آینده اقتصاد دیجیتال را نیز تغییر می‌دهد.

سرمایه‌گذاری در شرکت‌های تخصصی AI: راهکار ثروت‌آفرین Big Tech

۱. تمرکز بر استراتژی Acquisitions و Acquihire

• کمپانی‌هایی مانند Microsoft، Google، Amazon، Meta و Apple در سال ۲۰۲۵ بیش از ۱۸۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری در M&A مرتبط با هوش مصنوعی انجام داده‌اند؛ Microsoft به‌تنهایی حدود ۴۵ میلیارد دلار در این حوزه سرمایه‌گذاری کرده است.
• این استراتژی‌ها شامل خرید مستقیم شرکت‌ها، جذب استعداد کلیدی (acquihire) یا سرمایه‌گذاری بزرگ در استارتاپ‌ها است (مانند Microsoft استخدام تیم Inflection یا Google استخدام کارکنان Character.ai).

۲. ‌نمونه‌های قابل توجه

✔ Apple و هدف گیری Perplexity

• Apple که پیش‌تر با رویکرد محافظه‌کارانه کار می‌کرد، اکنون از خرید Perplexity (استارتاپ AI با ارزش تقریباً ۱۴ میلیارد دلار) استقبال کرده تا عقب‌ماندگی خود در ارائه دستیار هوشمند (Siri) را جبران کند.

✔ AMD و خرید شرکت‌های تخصصی زیرساخت

• AMD تصمیم دارد «Enosemi»، سازنده مدارات نوری برای مقیاس‌بندی AI، و سپس ZT Systems (تولیدکننده زیرساخت سرورها) را در ۲۰۲۵ به ارزش حدود ۴٫۹ میلیارد دلار خریداری کند تا رقابت خود را با Nvidia تقویت کند.

✔ Palo Alto Networks و CyberArk

• Palo Alto Networks با پرداخت ۲۵ میلیارد دلار (بیشترین M&A تاریخش) شرکت امنیتی CyberArk را خریداری کرد تا بازار رو به رشد امنیت AI را تصاحب کند.

✔ Scale AI و مشارکت با Meta

• Meta با پرداخت حدود ۱۴٫۸ میلیارد دلار برای مالکیت ۴۹٪ شرکت Scale AI، کنترل یکی از بنیادی‌ترین ابزارهای ارزیابی مدل‌های زبانی را در اختیار گرفته است.

جدول تحلیل سرمایه‌گذاری هوشمند AI

مزیت هوشمندی اقتصادی این استراتژی

• شتاب‌دهی در بهره‌برداری از فناوری‌های کلیدی بدون نیاز به توسعه داخلی از صفر.
• جذب استعداد و فناوری نوین هوش مصنوعی از طریق تقاضاهای چندصد میلیونی در تیم‌های M&A.
• ایجاد تسلط بازار برای آینده—مثلاً کنترل ابزار مهم مانند Scale AI.
• پیشگیری از تصاحب رقبا: جلوتر بودن از رقبا در مالکیت تکنولوژی و منابع انسانی.

ریسک‌ها و چالش‌ها

• نظارت ضدانحصاری: برخی M&Aها، مانند استخدام کارکنان استارتاپ‌ها تحت‌عنوان acquihire، تحت بررسی نهادهای ضدانحصار اتحادیه اروپا قرار دارد.
• ریسک اقتصادی: پرداخت ارزش‌های بالا (مثلاً ۱۹ برابر درآمد) می‌تواند سرمایه‌گذاران را نگران کند، اگر بازده پیش‌بینی‌شده حاصل نشود.
• سازگاری فرهنگی و تکنولوژیک: همگرا کردن تیم استارتاپ در ساختار بزرگ خاص ممکن سخت باشد، نیازمند مدیریت تغییر قوی است.

چشم‌انداز برای آینده ایران

1. استفاده از راهبرد شرکت‌های بزرگ به‌صورت محدود: همکاری یا جذب شرکت‌های دانش‌بنیان AI ایرانی در حوزه خاص مثل تحلیل تصویر، NLP یا سلامت.
2. تشویق به مشارکت تعاملی (not فقط خرید): ایجاد هولدینگ فناوری برای جذب استعداد و تکنولوژی به‌جای هزینه‌ی خرید بزرگ.
3. حمایت قانونی و زیرساختی: نیاز به تدوین سیاست‌های سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی، حفاظت از مالکیت فکری، و ایجاد تشویق‌های مالی برای استارتاپ‌های AI.

جمع‌بندی نهایی

• Big Tech امروز با خرید هوشمندانه شرکت‌های تخصصی AI، مسیر دسترسی سریع به فناوری و بازار را بازتر می‌کند.
• این مسیر مزایای رقابتی بلندمدتی ایجاد می‌کند—اما نیازمند روان‌سازی حقوقی، مدیریت فرهنگی و هماهنگی داخلی است.
• ایران نیز می‌تواند با اتخاذ رویکرد مشارکتی، از این روند جهانی استفاده کرده و توسعه ملی فناوری AI را تسریع دهد.