رباتهای چین به این کشور کمک میکنند تا رقابت تجاری جهانی را تضعیف کند.
خبر منتشرشده در فایننشال تایمز (FT) با عنوان “China’s homegrown robot makers are driving a wave of low-cost automation”، به نقش کلیدی رباتهای صنعتی داخلی چین در تقویت موقعیت رقابتی این کشور در تجارت جهانی میپردازد. طبق این گزارش، کارخانههای چینی سالانه حدود ۲۸۰,۰۰۰ ربات صنعتی نصب میکنند که نیمی از کل جهانی است، و این امر به چین کمک کرده تا سهم صادرات خود را در صنایع نیرویکارمحور افزایش دهد، حتی با افزایش حقوق کارگران. این روند، بخشی از برنامه “Made in China 2025” و ابتکارات دولتی تحت رهبری شی جینپینگ است که بر توسعه رباتسازان داخلی و تزریق سرمایه و اعتبار به تولید تمرکز دارد. این تحلیل بر اساس محتوای مقاله FT به بررسی جزئیات، مکانیسمهای اقتصادی، مثالهای عملی، نقاط قوت و چالشها، و تأثیرات بر تجارت جهانی میپردازد. این استراتژی، چین را قادر میسازد تا “مزیت نیروی کار ارزان” را با “نیروی کار رباتیک” جایگزین کند و رقابت را برای کشورهای در حال توسعه مانند هند دشوارتر سازد.
آمار و روند نصب رباتها
طبق فدراسیون بینالمللی رباتیک (IFR)، کارخانههای چینی سالانه ۲۸۰,۰۰۰ ربات صنعتی نصب میکنند که نیمی از کل جهانی است. این امر تراکم ربات به کارگر (robot-to-worker density) چین را از آلمان پیشی گرفته و به کره جنوبی (رهبر جهانی) نزدیک کرده است. دادههای MIR Databank نشان میدهد حدود نیمی از این رباتها توسط شرکتهای داخلی مانند Chengdu CRP Robot Technology تولید میشوند، که با قیمتگذاری پایینتر (۶۰ درصد ارزانتر از رقبای ژاپنی مانند Yaskawa و Fanuc، یا اروپایی مانند ABB و Kuka) مشتریان محلی را جذب کردهاند. مدیرعامل CRP، Li Liangjun، میگوید: “نه همه به Audi A8 نیاز دارند؛ عملکرد و ثبات ما برای بسیاری سناریوها کافی است.” این رباتها در صنایع متنوعی مانند خودروهای برقی، مبلمان، اسباببازی و دوچرخه استفاده میشوند.
برنامههای دولتی و سیاستها
دولت چین از طریق “Made in China 2025” و سایر ابتکارات، سرمایه و اعتبار را به رباتسازان داخلی تزریق کرده تا وابستگی به واردات را کاهش دهد. این سیاستها، تولید رباتهای ارزان و قابل اعتماد را تشویق کرده و به کارخانهها کمک میکند تا هزینههای کار را نصف کنند و کارایی را افزایش دهند. برای مثال، در کارخانه Shuangsheng New Energy Vehicle در سیچوان، رباتهای CRP برای جوشکاری شاسی خودروهای برقی سهچرخ استفاده میشوند. Song Ling، معاون مدیر، میگوید: “با هر ربات، هزینه کار نصف و کارایی افزایش مییابد؛ چارهای جز اتوماسیون نداریم.” این کارخانه در سه سال گذشته نیمی از خط تولید را اتوماتیک کرده و پس از آزمایش رباتهای ژاپنی، به سمت محصولات چینی رفته است. اکنون، حجم صادرات کارگوکارهای ۶,۰۰۰ یوانی به جنوب شرقی آسیا، آفریقا و ایالات متحده افزایش یافته است.
مثالهای عملی و تأثیر بر صادرات
دادههای Harvard’s Growth Lab نشان میدهد چین از ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۳ سهم صادرات جهانی خود را در صنایع نیرویکارمحور افزایش داده:
- کالاهای کوچک تولیدی (مانند جارو، تی و خودکار): ۹ درصد افزایش به ۵۲.۳ درصد.
- مبلمان: ۱.۵ درصد افزایش سهم بازار.
- اسباببازی: از ۵۴.۳ درصد به ۵۶.۹ درصد.
حقوق متوسط کارگر کارخانه در دونگوان ۵,۲۰۰ یوان (۷۲۹ دلار) در ماه است، در حالی که معادل هندی آن ۱۷,۱۰۰ روپیه (۱۹۴ دلار) است. با این حال، اتوماسیون به چین اجازه میدهد این مزیت را حفظ کند. در کارخانه Longkai Textile در Keqiao، Jay Ye، مالک، ماشینهای چاپ و گلدوزی عظیم چینی خریده که خروجی را دو برابر و حاشیه سود را افزایش داده است. Ye میگوید: “در هند هنوز با دست گلدوزی میکنند؛ ما از ماشین استفاده میکنیم.” Li از CRP تأکید میکند: “چین قبلاً با ۱.۳ میلیارد جمعیت و نیروی کار ارزان قدرت تولیدی بود؛ حالا با نیروی کار رباتیک این مزیت را حفظ میکند.”
جایگزینی نیروی کار و تحول اشتغال
در کارخانه Shuangsheng، رباتهای CRP جوشکاران با حقوق تا ۱۵,۰۰۰ یوان را جایگزین کردهاند. دولت امیدوار است کارگران “یقهآبی” (blue-collar) به “یقهبنفش” (purple-collar) تکنسینهای ربات تبدیل شوند. با این حال، اشتغال کلی در ۱۲ صنعت نیرویکارمحور از ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۳ حدود ۲۶.۵ درصد کاهش یافته است. Jiang Xiangqian، معاون رئیس Topstar International، میگوید: “در نهایت، رباتها همه کارگران کارخانه را جایگزین میکنند؛ در کل زنجیره به یک نفر نیاز نخواهیم داشت.”
تحلیل نقاط قوت
۱. کاهش هزینهها و افزایش کارایی
رباتهای چینی با قیمت ۶۰ درصد پایینتر از رقبا، کارخانهها را قادر میسازد هزینه کار را نصف کنند و خروجی را افزایش دهند. این امر، حتی با حقوق بالاتر (نسبت به هند)، سهم صادرات را حفظ و افزایش میدهد. Leah Fahy از Capital Economics میگوید: “این روند چشمگیر است؛ معمولاً با توسعه، هزینه کار افزایش مییابد و کشورها از تولید کالاهای کمارزش خارج میشوند.”
۲. حمایت دولتی و نوآوری داخلی
برنامه Made in China 2025، سرمایهگذاری و اعتبار را به رباتسازان تزریق کرده و وابستگی به واردات را کاهش داده. شرکتهایی مانند CRP با تمرکز بر “عملکرد کافی برای سناریوهای محلی”، بازار داخلی را تسخیر کرده و صادرات را تقویت میکنند. این استراتژی، چین را به رهبر جهانی رباتیک تبدیل کرده و تراکم ربات را به سطوح کره جنوبی نزدیک میکند.
۳. حفظ مزیت رقابتی در صنایع نیرویکارمحور
اتوماسیون، چین را از “تله متوسط درآمد” نجات میدهد و اجازه میدهد سهم بازار در کالاهای ساده (مانند اسباببازی و مبلمان) را افزایش دهد. کارخانههایی مانند Shuangsheng و Longkai، با صادرات به بازارهای نوظهور، زنجیره تأمین جهانی را تحت تأثیر قرار میدهند.
۴. تحول نیروی کار
دولت با ترویج مهارتهای تکنیکی، نیروی کار را به سمت نقشهای پیشرفته هدایت میکند، که میتواند بهرهوری کلی اقتصاد را افزایش دهد.
چالشها و نگرانیها
۱. کاهش اشتغال و نابرابری
اشتغال در صنایع نیرویکارمحور ۲۶.۵ درصد کاهش یافته، که میتواند بیکاری و ناآرامی اجتماعی ایجاد کند. تبدیل کارگران به تکنسینهای ربات، برای همه ممکن نیست و ممکن است شکاف مهارتی افزایش یابد.
۲. وابستگی به مواد اولیه و رقابت جهانی
هرچند رباتها ارزان هستند، اما کنترل صادرات مواد کمیاب (مانند آنچه در تنشهای تجاری با ایالات متحده دیده میشود) میتواند تولید را مختل کند. رقبایی مانند هند با نیروی کار ارزانتر، ممکن است با اتوماسیون بهتر، اما پایدارتر رقابت کنند.
۳. کیفیت و پایداری بلندمدت
رباتهای چینی “کافی” هستند، اما ممکن است در دقت و دوام از رقبای ژاپنی/اروپایی عقب باشند. Jiang از Topstar هشدار میدهد که “هیچ انسانی در کارخانه نیاز نیست”، اما این امر میتواند به انحصار و ریسکهای فنی منجر شود.
۴. واکنشهای بینالمللی
افزایش سهم صادرات چین (تا ۵۲.۳ درصد در کالاهای کوچک) میتواند تعرفهها و محدودیتهای تجاری را از سوی ایالات متحده و اروپا تحریک کند، که رقابت را تشدید میکند.
تأثیرات بالقوه
بر اقتصاد چین
- رشد صادرات: اتوماسیون، سهم بازار را در صنایع سنتی افزایش میدهد و GDP را تقویت میکند، اما اشتغال را کاهش میدهد. کارخانههایی مانند Shuangsheng، صادرات به آفریقا و ایالات متحده را افزایش میدهند.
- تحول صنعتی: چین از “کارخانه جهان” به “رباتخانه جهان” تبدیل میشود، با تراکم ربات بالاتر از آلمان.
بر تجارت جهانی
- تضعیف رقبا: کشورهای در حال توسعه مانند هند (با حقوق پایینتر) نمیتوانند رقابت کنند، زیرا چین با رباتها هزینهها را کاهش میدهد. سهم ۵۶.۹ درصدی در اسباببازی، بازارهای نوظهور را تحت فشار قرار میدهد.
- افزایش تعرفهها: ایالات متحده و اروپا ممکن است با تعرفههای بالاتر پاسخ دهند، که زنجیره تأمین جهانی را مختل میکند.
بر صنایع خاص و نیروی کار
- صنایع نیرویکارمحور: مبلمان، اسباببازی و خودروهای برقی ارزانتر میشوند، اما اشتغال در هند و ویتنام کاهش مییابد.
- نیروی کار: میلیونها کارگر چینی نیاز به بازآموزی دارند، که اگر موفق نباشد، بیکاری افزایش مییابد.
نتیجهگیری
رباتهای صنعتی چینی، با حمایت دولتی و قیمتگذاری رقابتی، به این کشور کمک کردهاند تا مزیت نیروی کار ارزان را با اتوماسیون حفظ کند و سهم صادرات خود را در صنایع سنتی افزایش دهد. مثالهایی مانند CRP و کارخانه Shuangsheng نشاندهنده موفقیت این استراتژی است، که چین را از الگوی توسعه سنتی (خروج از تولید کمارزش) منحرف کرده. نقاط قوت مانند کاهش هزینهها و نوآوری داخلی، با چالشهایی مانند بیکاری و رقابت جهانی توأم است. این روند، تجارت جهانی را تضعیف میکند و رقبا را وادار به اتوماسیون سریعتر میسازد، اما ممکن است به تنشهای تجاری بیشتر منجر شود. در نهایت، چین با این رویکرد، نه تنها قدرت تولیدی خود را تثبیت میکند، بلکه الگویی برای کشورهای دیگر در عصر رباتیک ارائه میدهد.
