راه‌اندازی AI Gigafactories در اروپا

اتحادیه اروپا ۷۶ پیشنهاد از شرکت‌های داخل و خارج EU دریافت کرده تا در ۱۶ کشور و ۶۰ مکان برای ساخت ایستگاه‌های عظیم پردازش هوش مصنوعی مشارکت کنند. این پروژه با سرمایه‌گذاری اولیه ۲۰ میلیارد یورویی کلید خورده و قرار است حداقل ۳ میلیون پردازنده نسل بعدی (GPU) را در خود جای دهد.

تحلیل:

• ساخت زیرساخت بومی AI: اروپا تلاش می‌کند تا وابستگی خود به آمریکا و چین را کاهش دهد.
• فراهم شدن ظرفیت محاسباتی گسترده: این گیکافکتوری‌ها می‌توانند نیاز داخلی شرکت‌های تحقیقاتی و استارتاپ‌ها را پاسخگو باشند.
• تقویت زنجیره تأمین و همکاری منطقه‌ای: مشارکت گسترده در سطح اروپایی نشانه تحول در اکوسیستم نوآوری این قاره است.

۱. پس‌زمینه و اهمیت طرح

• این طرح بخشی از برنامه «AI Continent Action Plan» اتحادیه اروپا (InvestAI) است، که هدف آن تبدیل اروپا به قاره‌ای پیشرو در هوش مصنوعی است و شامل سرمایه‌گذاری کلان ۲۰۰ میلیارد یورو می‌شود، از جمله اختصاص ۲۰ میلیارد یورو صرف احداث ۴ تا ۵ “Gigafactories“ تا پایان ۲۰۲۵.
• این کارخانه‌ها، ابرمرکزهای محاسباتی بزرگ هستند که بیش از ۱۰۰٬۰۰۰ تراشه AI سطح بالایی را جای می‌دهند؛ چهار برابر ظرفیت بزرگترین ابررایانه‌های موجود در اتحادیه .

۲. وضعیت فعلی و مرحله برنامه‌ریزی

• در ژوئن ۲۰۲۵، اتحادیه اروپا فراخوان ابراز علاقه منتشر کرد و ۷۶ پیشنهاد از ۱۶ کشور عضو و در ۶۰ سایت مختلف دریافت کرد .
• این کارخانه‌ها پیش‌بینی شده حداقل ۳ میلیون تراشه GPU نسل جدید را خریداری و نصب کنند.
• مرحله رسمی فراخوان (Call for Proposal) در ۹۰ روز آینده توسط EuroHPC Joint Undertaking انجام خواهد شد.

۳. تحلیل مزایا

1. تقویت استقلال فناورانه اروپا
   کاهش وابستگی به آمریکا و چین در زمینه زیرساخت‌های AI با ایجاد ظرفیت‌های بومی.
2. تسهیل رشد استارتاپ‌ها و تحقیقات
   استارتاپ‌هایی مانند Mistral AI می‌توانند به منابع محاسباتی عظیم دسترسی داشته باشند و مدل‌هایی را در چارچوب قوانین اروپایی توسعه دهند .
3. سرمایه‌گذاری مشترک عمومی-خصوصی
   با مشارکت کشورهای عضو، بانک سرمایه‌گذاری اروپا و بخش خصوصی، ریسک پروژه قابل مدیریت‌تر خواهد بود .
4. تمرکز بر پایداری و ایمنی
   این زیرساخت‌ها به‌صورت پایدار طراحی می‌شوند و با قوانین سخت‌گیرانه AI اروپا هماهنگ خواهند بود .

۴. بررسی چالش‌ها

1. مشکل تامین تراشه (GPU Bottleneck)
   کمبود تراشه‌های Nvidia در بازار جهانی، تهدیدی جدی برای اجرای سریع پروژه‌ها محسوب می‌شود .
2. مصرف انرژی و پایش محیطی
   ساخت و بهره‌برداری از چنین زیرساخت عظیمی نیازمند برق و آب زیادی است و ممکن است اهداف اقلیمی اروپا را تحت فشار قرار دهد .
3. ریسک تحقیق و توسعه
   نگرانی‌هایی وجود دارد که سرمایه‌گذاری عظیم ممکن است در فناوری‌هایی هزینه شود که عمر مفیدشان کمتر از زمان بازگشت سرمایه باشد .
4. محدودیت در وجود بازیگران بزرگ بومی
   نبود غول‌های کلود اروپایی مشابه AWS یا OpenAI برای استفاده گسترده وجود دارد و این مشکل می‌تواند استفاده بهینه از امکانات را کاهش دهد .

۵. پیامدها و چشم‌انداز آینده

• مدت‌زمان ساخت: فرضیه ساخت ۴ تا ۵ کارخانه تا پایان ۲۰۲۵؛ با مراحل کامل اجرا تا اواسط دهه جاری .
• ایجاد خوشه‌های فناوری AI: مراکز تحقیقاتی، شرکت‌ها و دانشگاه‌ها در نزدیکی این کارخانه‌ها شکل خواهند گرفت.
• رقابت جهانی: اروپا از امریکا و چین عقب است، اما گام‌ها نشان از سرعت رو به جلو دارد. پروژه‌های مستقل مانند Stargate آمریکا (۵۰۰ میلیارد دلار) و تآثیر مدل‌های چینی مانند Deepseek، این مقایسه را تایید می‌کند.

نتیجه‌گیری تحلیلی

• این طرح نقطه عطفی برای اروپا است؛ بنای ساخت زیرساخت محاسباتی AI در سطح استراتژیک گذاشته شده است.
• اگر چالش‌هایی مانند تامین تراشه و تامین انرژی حل شود، ظرفیت‌های عظیمی برای تحقیق، توسعه استارتاپ‌ها، و تولید مدل‌های پیشرفته ایجاد خواهد شد.
• این پروژه نمایانگر ترکیب هوشمند سرمایه‌گذاری عمومی-خصوصی، استقلال فناوری و سیاست صنعتی همسو در قلب اتحادیه اروپا است.

این نمودار، روند پیشرفت پروژه “AI Gigafactories اروپا” را از سال ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۹ نشان می‌دهد.

مراحل کلیدی:

1. ۲۰۲۴ – طراحی و برنامه‌ریزی (۱۰%)

   • تنظیم اهداف، تدوین بودجه، شناسایی محل‌های احتمالی.

2. ۲۰۲۵ – اجرای پایلوت (۳۵%)

   • راه‌اندازی اولیه دو کارخانه در کشورهای مختلف.

3. ۲۰۲۶ – استقرار کامل (۶۵%)

   • احداث ۴ تا ۵ کارخانه و اتصال به زیرساخت‌های محاسباتی.

4. ۲۰۲۷ – بهینه‌سازی عملیاتی (۸۰%)

   • افزایش کارایی مصرف انرژی، سرمایش و بهره‌برداری از GPUها.

5. ۲۰۲۸ – توسعه اکوسیستم AI (90%)

   • جذب استارتاپ‌ها، مراکز تحقیقاتی، دانشگاه‌ها و مدل‌سازها.

6. ۲۰۲۹ – ارزیابی نهایی و سیاست‌گذاری (۱۰۰%)

   • گزارش رسمی اتحادیه اروپا و تنظیم سیاست‌های پایدار.

کشورهای دارای AI Factory عملیاتی یا در حال استقرار (موج اول و دوم)

اطلاعات زیر از EuroHPC Joint Undertaking استخراج شده و شامل ۱۳ مرکز در دو موج اجرا است:

موج اول (دسامبر ۲۰۲۴):

• فنلاند – LUMI AIF در Kajaani (مجاور سوپرکامپیوتر LUMI)

• آلمان – HammerHAI در دانشگاه اشتوتگارت

• ایتالیا – IT4LIA در Bologna Tecnopolo

• لوکزامبورگ – Meluxina‑AI در Bissen

• اسپانیا – BSC AIF در Barcelona Supercomputing Centre (پروژه MareNostrum 5)

• گریس – Pharos در GRNET، متصل به فوق‌کامپیوتر DAEDALUS

• سوئد – MIMER در دانشگاه Linköping

موج دوم (مارس ۲۰۲۵):

شش کشور جدید به جمع بالا پیوسته‌اند:

• اتریش, بلغارستان, فرانسه, آلمان (پروژه دوم), لهستان, اسلوانی.

کشورهای در حال برنامه‌ریزی برای AI Gigafactory (سطح گیکافکتوری، سرمایه‌گذاری بزرگ‌تر)

به‌روزرسانی‌ها و برنامه‌ریزی‌ها:

• فرانسه، ایتالیا، اسپانیا، انگلستان، با همکاری نویدیا و اپراتورهای ابری (Domyn، Mistral AI، Nscale) در حال ساخت گیکافکتوری صنعتی هستند؛ مهم‌ترین نمونه:

  • کارخانه ۱۰,۰۰۰ GPU در آلمان – توسط Nvidia برای طراحی/مهندسی صنعتی.

• دیگر کشورها در حال برنامه‌ریزی:

  • اتریش (وین) – درخواست رسمی برای اجرای پروژه با تمرکز بر انرژی پایدار و بازگردان حرارت .

  • بایرن (آلمان) – پروژه “Blue Swan” که شامل حضور قوی صنعت و زیرساخت‌های AI است.

  • چک (پراگ) – پیشنهاد داده‌شده با مشارکت اپراتور Czech Radiocommunications.

  • هلند – پروژه AI Gigafactory.NL در مراحل بررسی اولیه.

  • اسپانیا (Mora la Nova) – پیشنهاد توسط Telefónica و رهبران محلی.

جدول وضعیت کشورها و فاز پیشرفت

تحلیل و اهمیت

• فاز تثبیت: فنلاند، آلمان، ایتالیا، اسپانیا، سوئد، لوکزامبورگ و یونان در حال حاضر دارای AI Factory فعال هستند.

• افق گیکافکتوری بزرگ: پهنه‌های جدید در اتریش، فرانسه، چک، هلند و اسپانیا در برنامه‌ریزی فاز بعدی قرار دارند که بخش گسترده‌تری از ظرفیت GPU اروپا را تشکیل خواهند داد.

• اهداف بلندمدت: ایجاد ظرفیت 100k GPU در ۳–۵ گیکافکتوری، همراه با جوایز ملی، زیرساخت‌های پایدار و سرمایه‌گذاری صنعتی–آکادمیک.