دانشمندان برای اولین بار ریه یک خوک را به انسان پیوند زدند

این خبر که در تاریخ ۲۸ آگوست ۲۰۲۵ منتشر شد، به اولین پیوند ریه خوک به انسان اشاره دارد که توسط تیمی از دانشمندان دانشگاه پزشکی گوانگژو در چین انجام شده است. این رویداد، که در مجله Nature Medicine منتشر شده، گامی اولیه در زمینه زینوترانسپلانتاسیون (پیوند عضو بین گونه‌ها) محسوب می‌شود و امیدهایی برای حل بحران کمبود عضو اهدایی ایجاد کرده است. با این حال، کارشناسان تأکید دارند که این پیشرفت هنوز در مراحل اولیه است و چالش‌های زیادی پیش رو دارد. در ادامه، به صورت تحلیلی و جامع، جزئیات این خبر، اهمیت علمی، مزایا، چالش‌ها، تأثیرات اقتصادی و اجتماعی، و چشم‌انداز آینده را بررسی می‌کنیم.

زمینه و تعریف

زینوترانسپلانتاسیون، که از دهه‌ها پیش مورد تحقیق بوده، بر استفاده از اعضای حیوانات (به ویژه خوک‌ها) برای پیوند به انسان تمرکز دارد. خوک‌ها به دلیل اندازه و ساختار مشابه اعضای انسان، تولید مثل سریع و امکان پرورش در محیط‌های بدون پاتوژن، گزینه‌ای ایده‌آل هستند. با این حال، ریه به دلیل پیچیدگی فیزیولوژیکی (مانند عروق خونی فراوان و سلول‌های ایمنی ماکروفاژ که پاسخ‌های التهابی سریع ایجاد می‌کنند)، آخرین عضوی است که انتظار می‌رود به مرحله بالینی برسد. کمبود عضو اهدایی جهانی (تنها ۱۰ درصد نیازها برآورده می‌شود) این تحقیقات را ضروری کرده است.

این پیوند در یک دریافت‌کننده ۳۹ ساله مرد که مرگ مغزی اعلام شده بود، انجام شد. ریه چپ از خوک ژنتیکی اصلاح‌شده (نژاد چینی Bama Xiang) برداشته و به بدن دریافت‌کننده پیوند زده شد، در حالی که بدن او با پشتیبانی حیاتی حفظ می‌شد. این روش برای بررسی عملکرد عضو و پاسخ ایمنی انسان بدون ریسک برای بیمار زنده استفاده می‌شود. آزمایش به درخواست خانواده پس از ۹ روز (۲۱۶ ساعت) خاتمه یافت.

جزئیات عمل و نتایج

• اصلاحات ژنتیکی: با استفاده از CRISPR، سه ژن خوک که توسط آنتی‌بادی‌های انسانی هدف قرار می‌گیرند، تغییر داده شد و سه ژن انسانی برای جلوگیری از رد عضو اضافه شد. این اصلاحات برای کاهش رد هیپراکوت (رد سریع و شدید) طراحی شده بودند.
• روش عمل: ریه چپ خوک به دریافت‌کننده پیوند زده شد و داروهای سرکوب‌کننده ایمنی قوی تجویز گردید. عملکرد ریه شامل تنفس، اکسیژن‌رسانی و پاسخ ایمنی نظارت شد.
• نتایج: ریه بدون رد هیپراکوت برای ۹ روز عملکردی داشت و عفونتی ایجاد نکرد. با این حال، ۲۴ ساعت پس از عمل، علائم آسیب بافتی (به دلیل کمبود اکسیژن در حین عمل) مشاهده شد. رد ناشی از آنتی‌بادی در روزهای ۳ و ۶ ظاهر گردید و آسیب بافتی افزایش یافت. ریه قادر به پشتیبانی مستقل از زندگی نبود و ریه طبیعی دریافت‌کننده برای جبران عملکرد می‌کرد.

این نتایج در مقایسه با پیوندهای قبلی ریه خوک به بابون (طولانی‌ترین بقا: ۳۱ روز) پیشرفتی است، اما هنوز برای کاربرد بالینی ناکافی است.

مزایای کلیدی

• برای بیماران: این پیشرفت می‌تواند به حل بحران کمبود ریه کمک کند، جایی که هزاران بیمار در لیست انتظار می‌میرند. ریه خوک می‌تواند منبع نامحدودی فراهم کند و زمان انتظار را کاهش دهد.
• برای علم: این آزمایش اولیه امکان تست داروهای سرکوب‌کننده ایمنی را فراهم می‌کند که در مدل‌های حیوانی (مانند بابون) متفاوت عمل می‌کنند. همچنین، درک بهتری از پاسخ ایمنی انسان به اعضای خوک ارائه می‌دهد.
• برای صنعت پزشکی: موفقیت‌های اخیر در پیوند کلیه و قلب خوک (دو بیمار زنده با کلیه خوک: یکی در چین از مارس و یکی در آمریکا از ژانویه) نشان‌دهنده پیشرفت کلی زینوترانسپلانتاسیون است. این روش می‌تواند هزاران زندگی را نجات دهد و هزینه‌های درمانی را کاهش دهد.

از دیدگاه تحلیلی، این عمل نشان‌دهنده گذار از آزمایش‌های حیوانی به انسانی است و می‌تواند استانداردهای جدیدی برای پیوندهای بین‌گونه‌ای ایجاد کند.

چالش‌ها و ریسک‌های اخلاقی

• چالش‌های فنی: ریه به دلیل تماس مستقیم با محیط خارجی (هوا، آلاینده‌ها و عفونت‌ها) و سیستم ایمنی حساس، مستعد التهاب و رد است. آسیب بافتی اولیه و رد ناشی از آنتی‌بادی نشان‌دهنده نیاز به اصلاحات ژنتیکی بیشتر، داروهای بهتر و استراتژی‌های حفظ عضو است.
• ریسک‌های ایمنی: حتی با اصلاحات ژنتیکی، رد مزمن ممکن است رخ دهد. همچنین، وضعیت مرگ مغزی دریافت‌کننده می‌تواند التهاب را تشدید کند، که نتایج را پیچیده می‌سازد.
• ریسک‌های اخلاقی: استفاده از دریافت‌کننده‌های مرگ مغزی برای آزمایش‌ها بحث‌برانگیز است، هرچند ضروری برای پیشرفت. همچنین، خطر انتقال بیماری‌های حیوانی (زئونوز) وجود دارد، که نیاز به پرورش خوک‌های بدون پاتوژن دارد.
• نظرات کارشناسان: دکتر جاستین چان (NYU) آن را “موفقیت واجد شرایط” می‌نامد، زیرا ریه نمی‌توانست زندگی را مستقل پشتیبانی کند. پروفسور اندرو فیشر (نیوکاسل) تأکید دارد که این گام کوچک است و نیاز به کار بیشتر دارد. دکتر مگان سایکس (کلمبیا) پیشنهاد می‌کند اصلاحات ژنتیکی جداگانه در بابون‌ها آزمایش شود و تحمل ایمنی بهبود یابد. دکتر ریچارد پیرسون (هاروارد) آن را “هیجان‌انگیز” می‌داند اما نیاز به تست پشتیبانی زندگی را برجسته می‌کند.

تأثیرات اقتصادی و اجتماعی

• اقتصادی: بازار زینوترانسپلانتاسیون می‌تواند تا سال ۲۰۳۰ به میلیاردها دلار برسد، با کاهش هزینه‌های دیالیز یا پشتیبانی حیاتی برای بیماران منتظر. شرکت‌هایی مانند United Therapeutics و eGenesis در این زمینه سرمایه‌گذاری کرده‌اند و این پیشرفت می‌تواند سرمایه‌گذاری‌های بیشتری جذب کند.
• اجتماعی: این فناوری می‌تواند نابرابری در دسترسی به عضو را کاهش دهد، اما در ابتدا برای کشورهای پیشرفته محدود خواهد بود. پست‌های اخیر در X نشان‌دهنده هیجان عمومی است، اما نگرانی‌هایی در مورد اخلاقیات و ایمنی وجود دارد. همچنین، می‌تواند بحث‌های اجتماعی در مورد استفاده از حیوانات برای اهداف پزشکی را تشدید کند.

چشم‌انداز آینده و پیشنهادها

تا سال ۲۰۲۶، انتظار می‌رود آزمایش‌های بیشتری با دریافت‌کننده‌های زنده انجام شود، با تمرکز بر بهبود اصلاحات ژنتیکی و داروها. کاهش قوانین نظارتی در کشورها می‌تواند آزمایش‌ها را تسریع کند. گزینه‌های جایگزین مانند درمان ریه‌های نامناسب انسانی یا رشد عضو انسانی در حیوانات نیز پیگیری می‌شوند.

• برای محققان: آزمایش اصلاحات ژنتیکی جداگانه در مدل‌های حیوانی و تمرکز بر تحمل ایمنی.
• برای سیاست‌گذاران: وضع مقررات برای ایمنی و اخلاقیات، مشابه EU AI Act برای فناوری‌های زیستی.
• برای جامعه پزشکی: ادغام زینوترانسپلانتاسیون با روش‌های سنتی برای حداکثرسازی مزایا.

نتیجه‌گیری

اولین پیوند ریه خوک به انسان گامی تاریخی در زینوترانسپلانتاسیون است که پتانسیل حل کمبود عضو را دارد، اما هنوز با چالش‌های فنی و ایمنی مواجه است. این پیشرفت، همراه با موفقیت‌های کلیه و قلب، آینده‌ای امیدوارکننده ترسیم می‌کند، اما نیاز به تحقیقات بیشتر و رویکرد محتاطانه دارد تا به کاربرد بالینی واقعی برسد. با مدیریت ریسک‌ها، این فناوری می‌تواند هزاران زندگی را نجات دهد.